เดซิเบล (dB) คืออะไร: สเกล การบวกค่า และตารางระดับเสียง

เดซิเบลคืออะไร

เดซิเบล (dB) คืออัตราส่วนในสเกลลอการิทึม ไม่ใช่ปริมาณสัมบูรณ์ สำหรับเสียงในอากาศ ระดับความดันเสียง (sound pressure level, Lp) นิยามเป็น 20 log10 (p / p0) โดย p0 คือความดันอ้างอิง 20 ไมโครปาสคาล ซึ่งใกล้เคียงกับเสียงเบาที่สุดที่หูคนปกติได้ยินที่ 1 kHz ดังนั้น 0 dB ไม่ได้แปลว่าไม่มีเสียง แต่แปลว่าเท่ากับค่าอ้างอิง

เหตุผลที่ใช้ลอการิทึมคือช่วงของความดันเสียงที่หูรับได้กว้างมาก จากเสียงที่เพิ่งได้ยินไปถึงเสียงที่เจ็บหูต่างกันประมาณหนึ่งล้านเท่าของความดัน การบีบช่วงนี้ลงเป็น 0–120 dB ทำให้ตัวเลขจัดการได้ และยังสอดคล้องกับการรับรู้ความดังของคนมากกว่าสเกลเชิงเส้น

กฎที่ต้องจำ: 3 dB, 6 dB และ 10 dB

• +3 dB = พลังงานเสียงเพิ่มเป็นสองเท่า (เช่น เครื่องจักรสองเครื่องแทนหนึ่งเครื่อง) แต่หูแทบแยกไม่ออกว่าดังขึ้น
• +6 dB = ความดันเสียงเพิ่มเป็นสองเท่า หรือระยะห่างจากแหล่งกำเนิดแบบจุดลดลงครึ่งหนึ่ง
• +10 dB = พลังงานเพิ่มสิบเท่า และคนทั่วไปรู้สึกว่าดังขึ้น "ประมาณสองเท่า"
• +20 dB = ความดันเสียงเพิ่มสิบเท่า พลังงานเพิ่มร้อยเท่า
• 1 dB คือความต่างที่เล็กที่สุดที่คนส่วนใหญ่สังเกตได้ในสภาพควบคุม ในชีวิตจริงต้องต่างราว 3 dB จึงสังเกตได้ชัด

กฎเหล่านี้คือเหตุผลที่การลดเสียง 10 dB เป็นเรื่องใหญ่ มันหมายถึงกำจัดพลังงานเสียง 90 % และทำไมมาตรการที่ "ลดได้ 2 dB" จึงมักไม่คุ้มเงิน

การบวกค่าเดซิเบล

เดซิเบลบวกกันตรง ๆ ไม่ได้ ต้องแปลงกลับเป็นพลังงานก่อน สูตรคือ Ltotal = 10 log10 (10^(L1/10) + 10^(L2/10) + …) ในทางปฏิบัติจำตารางนี้ก็พอ

ตัวอย่าง: เครื่องจักร 80 dB กับ 80 dB รวมเป็น 83 dB; 80 dB กับ 70 dB รวมเป็น 80.4 dB ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคือแหล่งกำเนิดที่ดังที่สุดครองผลรวม การลดเสียงเครื่องที่เบากว่า 10 dB ขึ้นไปแทบไม่เปลี่ยนตัวเลขที่ผู้รับเสียง ต้องจัดการเครื่องที่ดังที่สุดก่อนเสมอ

dB กับ dBA ต่างกันอย่างไร

หูคนไม่ได้ไวเท่ากันทุกความถี่ ความถี่ต่ำและสูงมากได้ยินเบากว่าความถี่กลาง การถ่วงน้ำหนัก A (A-weighting) ปรับค่าในแต่ละย่านความถี่ตามความไวของหู ผลที่ได้คือ dBA ซึ่งเป็นหน่วยที่เกณฑ์ตามกฎหมายไทยเกือบทั้งหมดใช้ ทั้งเกณฑ์สิ่งแวดล้อม เสียงรบกวน และเสียงในสถานประกอบการ ส่วน dBC ใช้สำหรับค่าพีกและเสียงความถี่ต่ำ และ dBZ คือค่าไม่ถ่วงน้ำหนัก

ความต่างระหว่าง dB กับ dBA ไม่ใช่เรื่องวิชาการ ในสัญญาลดเสียง ข้อความ "ลดลง 10 dB" กับ "ลดลง 10 dB(A)" ให้ผลต่างกันมากและเป็นช่องให้ผู้รับเหมาอ้างว่าทำได้ตามสัญญาทั้งที่ปัญหายังอยู่ อ่านรายละเอียดที่ 10 dB กับ 10 dB(A) ต่างกันอย่างไร และเรื่องมาตรวัดต่าง ๆ ที่ การตรวจวัดเสียงและเดซิเบล

ตารางระดับเสียงที่พบบ่อย

ค่าในตารางเป็นค่าโดยประมาณสำหรับทำความเข้าใจ เกณฑ์ตามกฎหมายทั้งหมดพร้อมเงื่อนไขการวัดอยู่ที่ตารางค่าขีดจำกัดเสียงของไทย

เดซิเบลตามระยะทาง

สำหรับแหล่งกำเนิดแบบจุด (เครื่องจักรหนึ่งเครื่อง ลำโพงหนึ่งตัว) ในที่โล่ง ระดับเสียงลดลง 6 dB ทุกครั้งที่ระยะทางเพิ่มเป็นสองเท่า สำหรับแหล่งกำเนิดแบบเส้น (ถนนที่มีรถวิ่งต่อเนื่อง ทางรถไฟ) ลดลงเพียง 3 dB ต่อระยะทางสองเท่า นี่คือเหตุผลที่เสียงจราจรเดินทางไกลกว่าที่คิด และเป็นหนึ่งในข้อมูลที่แบบจำลองเสียงใช้ทำนายค่าที่ผู้รับเสียงก่อนสร้างโครงการ ดูการสร้างแบบจำลองเสียง

วัดเดซิเบลให้ถูกต้อง

แอปในโทรศัพท์ให้ตัวเลขที่ผิดได้ถึง 10 dB และไม่มีน้ำหนักทางกฎหมาย การวัดที่ใช้อ้างอิงได้ต้องใช้เครื่องวัดระดับเสียง Class 1 ตาม IEC 61672-1 ที่สอบเทียบจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง ISO/IEC 17025 ตรวจสอบด้วยเครื่องกำเนิดเสียงมาตรฐานก่อนและหลังวัด และทำตามวิธีของกรมควบคุมมลพิษ Geonoise ให้บริการตรวจวัดเสียงภาคสนาม ส่วนผู้ที่ต้องการซื้อเครื่องมือหรือส่งสอบเทียบ ติดต่อ PLACID ซึ่งเป็นผู้จัดจำหน่ายแยกจากงานที่ปรึกษาของ Geonoise

คำถามที่พบบ่อย